Opowiedzieć wieś. Drugi dzień konferencji (9 maja 2015)

Drugi dzień konferencji rozpoczął się od panelu poświęconego literackim reprezentacjom wsi. Prelegenci oraz prelegentki dyskutowali o prozie Andrzeja Muszyńskiego, Pawła Potorocz11206688_995747433771144_8945334299230376616_oyna oraz Wiesława Myśliwskiego. Uczestnicy próbowali również zastanowić się nad rozwojem tzw. nurtu chłopskiego w polskiej literaturze, przede wszystkim odpowiedzieć na pytanie, na ile twórcy reprezentujący młodsze pokolenie czerpią od swoich poprzedników, a na ile wykazują się własną inwencją w sposobie opowiadania o przestrzeni i rzeczywistości wiejskiej.

Kolejny panel dotyczył mikro- i makro-narracji dotyczących przeżyć wojennych, które stały się udziałem mieszkańców wsi. Obie referentki są studentkami Uniwers11038803_995747900437764_5778712708872667484_oytetu Jagiellońskiego, a obrane przez nie perspektywy badawcze sytuowały je na przeciwnych sobie biegunach. Mogliśmy usłyszeć narrację stricte historyczną, za którą opowiadała się Marlena Bodo prezentująca sposoby walki ludności wiejskiej z ziemi szydłowieckiej, oraz antropologiczną, którą przyjęła Karolina Koprowska w interpretacji filmu „Miejsce urodzenia” Pawła Łozińskiego. To zderzenie odmiennych spojrzeń oraz stanowisk wywołało jedną z najżywszych dyskusji podczas tegorocznej konferencji. Słuchacze zadawali wiele dociekliwych pytań oraz debatowali nad sposobami przepisywania historii oraz sprzecznymi wnioskami, do jakich prowadzą zderzenia licznych interpretacji faktów historycznych.

Po przerwie kawowej uczestnicy spotkali się na panelu VI dotyczącym literackich relacji z szeroko pojętego pogranicza. Jedną z podstawowych kwestii okazała się próba sformułowania definicji samego pojęcia „pogranicza” i wskazania wyznaczników literatury opisującej dośw11206805_995747747104446_7233685525182851409_oiadczanie pogranicza. Mieliśmy okazję wysłuchać interesujących opracowań tych zagadnień w wystąpieniach opierających się na interpretacjach poezji Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego, reportaży Włodzimierza Nowaka, a także konkretnych utworów prozatorskich, m. in. „Sońki” Ignacego Karpowicza czy „Białego kruka” Andrzeja Stasiuka.

Prelegenci, wygłaszający swoje referaty podczas panelu VIII, rozważali różne odmiany religijności ludowej, między innymi na przykładzie staropolskich pastorałek. Wielość stosowanych przez ludno11260852_995747293771158_8897380197778293714_ość wiejską strategii „oswajania” sacrum zaskakuje swoją pomysłowością oraz siłą relacji łączącej wiernych z Bogiem.

Panel IX, który zamknął obrady konferencyjne, poświęcony był szeroko rozumianym przemianom na polskiej wsi. Każdy z prelegentów rozpatrywał je na innym obszarze. Duże zainteresowanie słuchaczy wzbudziło zagadnienie ewolucji i charakteru religijności wiejskiej, o którym mówił Michał Madej. Niektóre z tez jego wystąpienia spotkały się z polemiką ze strony uczestników konferencji, którzy podważali wiarygodność oraz aktualność wykorzystanych w referacie źródeł, co stało się przyczynkiem do ciekawej dyskusji, otwierającej nowe perspektywy spojrzenia na praktyki religijne ludności wiejskiej. Kolejny referat dotyczył przemian w sferze obyczajów. Dr hab. Dietlind Huetchker skupiła się na kwestiach związanych z kobiecością, pokazując na przykładach z filmu i literatury, w jaki sposób i z jakich przyczyn ewoluowało wyobrażenie o roli i statusie kobiet na wsi. Obrady konferencyjne zakończyły refleksje nad obecnym życiem artystycznym i kulturalnym wsi. Pani Marta Seredyńska opowiedziała o przygotowywanych przez mieszkańców Zakrzewa spektaklach, znanych ogólnopolskiej publiczności pod nazwą Trylogia Zakrzewska. Referat ten skłonił słuchaczy do postawienia pytań o perspektywy kultury wsi i jej odrębność, która wydaje się dziś zacierać.

Reklamy

Kultura na wsi / wieś w kulturze. Pierwszy dzień konferencji

„Wybór tematu konferencji wziął się z naszego poczucia, że coraz częstszej obecności tematyki chłopskiej i wiejskiej w kulturze, sztuce, mediach brakuje wypracowanego aparatu naukowego, za pomocą którego można by te zjawiska badać”, powiedziała Karolina Koprowska,  przewodnicząca KNALiK, witając uczestników Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Wieś: miejsce, doświadczenie, opowieść. Spojrzenia transdyscyplinarne”.

IMG_2292

Również prof. Anna Łebkowska, prodziekan Wydziału Polonistyki UJ, oraz prof. Ryszard Nycz, kierownik Katedry Antropologii Literatury i Badań Kulturowych, którzy otworzyli obrady konferencji, zwracali w swoich krótkich przemówieniach uwagę, że rozbudowanym studiom miejskim w kulturoznawstwie nie towarzyszy symetryczny rozwój badań nad wsią. „Być może trafiliście na małą żyłę złota”, zasugerował prof. Nycz. Taką mamy nadzieję i liczymy, że nasza konferencja stanie się impulsem do kontynuacji licznych wątków na polu badań akademickich.

IMG_2356Rozważania nad tematyką wsi rozpoczęliśmy od analizy jej wizualnych reprezentacji. W dwóch referatach poświęconych filmom Z daleka widok jest piękny małżeństwa Sasnali oraz Arizona … Borzęckiej Magdalena Walo (UJ) oraz mgr Monika Borys (UW) przedstawiły strategie dekonstrukcji sielankowego obrazu wsi, czy nawet sposoby budowania mitu wsi jako locus horridus. Sprowokowało to dyskusję dotyczącą etycznego wymiaru pokazywania społeczności peryferyjnych przez artystów sytuujących się po stronie centrum.

Temat ten powrócił także w ostatnim panelu pierwszego dnia obrad, w którym Krzysztof Szewczyk (UJ) w swoim referacie pt. Kto żyje nad rozlewiskiem? Reprezentacja wsi w tekstach popkultury wobec paradygmatów nowoczesnej kultury polskiej omówił problem urbanocentrycznego spojrzenia na wieś, które zdominowało sposób mówienia o niej w mediach masowych. Próby przełamania tego nierównego rozkładu sił zostały przedstawione przez Alicję Czyczel i Olgę Rodak ze Stowarzyszenia „Folkowisko”. W swoim wystąpieniu prelegentki skupiły się na debacie, jaka towarzyszyła projekcjom dokumentu Niepamięć i pokazały, jak poprzez współudział członków wiejskiej społeczności w dyskusji nad ostatecznym kształtem obrazu podjęta została próba zniesienia hierarchiczności opozycji miasto-wieś, centrum-peryferia.IMG_2490

Inny aspekt mówienia o wsi, tym razem przez pryzmat wrażliwości kobiecej, poruszyły prelegentki biorące udział w II panelu: od wewnętrznego spojrzenia na wieś jako miejsce utracone, a jednocześnie mocno zakorzenione w tożsamości, które mgr Aleksandra Pawlik-Kopek (KUL) wydobyła z poezji Teresy Ferenc – przez dystansującą perspektywę opisu sytuacji kobiety na wsi w XIX wieku przedstawioną przez Katarzynę Warską (UG) w referacie nt. nowelistyki Marii Konopnickiej – aż po współczesne wykorzystania ludowych tekstów i melodii w twórczości polskich kobiecych formacji folkowych omówione w wystąpieniu Dominiki Kardaś (UJ). Wszystkie trzy referaty akcentowały wartość oraz specyfikę kobiecego doświadczenia wiejskiego universum, także w wymiarze seksualnym, cielesnym.

IMG_2385Nie mniej istotnych kwestii dotknęły młode etnolożki z Uniwersytetu Warszawskiego oraz Uniwersytetu Adama Mickiewicza. Prezentując wyniki swoich badań nad społecznymi i kulturowymi uwarunkowaniami rozwoju wsi, Marta Sałyga, Marta Rudnicka oraz mgr Marta Machowska zwróciły uwagę zarówno na pozytywne, jak i negatywne aspekty postępu gospodarczego oraz ich wpływ na zastany kształt społeczności wiejskich: porzucenie tradycyjnych, cotygodniowych zakupów na targu na rzecz portalu Allegro, rozwój aktywności seniorów przy jednoczesnym spadku udziału młodych ludzi w życiu wspólnoty itp.

Pierwszy dzień konferencji upłynął głównie pod znakiem debat na temat reprezentacji wsi w literaturze, sztukach wizualnych i kulturze popularnej, ale mieliśmy także okazję spotkać się z socjologiczno-etnologicznym spojrzeniem na wieś w świetle najnowszych badań nad uczestnictwem społeczności wiejskich w kulturze. W czasie dyskusji zarysowały się bardzo ciekawe kierunki badań nad tym tematem, takie jak wieś wobec wyzwań współczesności, problem zawłaszczenia sztuki ludowej przez współczesne środowiska artystyczne i inteligenckie czy genderowe aspekty kreatywności i twórczości na terenach wiejskich.IMG_2327

Konfrontacja różnych spojrzeń z pewnością pozwoliła na wydobycie z poruszanych zagadnień nowych jakości, które mogą stać się impulsem do dalszych poszukiwań na obszarze szeroko rozumianej kultury wsi.

Dominika Kardaś

Spotkanie z Marianem Pilotem

Dnia 7 maja br., w ramach organizowanej przez Koło Naukowe Antropologów Literatury i Kultury ogólnopolskiej konferencji naukowej Wieś: miejsce, doświadczenia, opowieść. Spojrzenia transdyscyplinarne odbyło się spotkanie z Marianem Pilotem, jednym z przedstawicieli tzw. nurtu chłopskiego w polskiej literaturze. Pisarz urodził się 6 grudnia 1936 w Siedlikowie, zajmuje się również tworzeniem scenariuszy filmowych i dziennikarstwem.  W 1989 r. otrzymał nagrodę literacką im. Władysława Reymonta, a w 2011 Nike, za powieść Pióropusz.

IMG_2220  Wszystkich słuchaczy urzekł niezwykły gawędziarski talent naszego gościa. Z anegdot i licznych dygresji mogliśmy się dowiedzieć m.in. o jego współpracy z pewnym wróżbitą, o inspirujących barowych pogawędkach oraz, co z naszego punktu widzenia najistotniejsze, jego poglądach na tematykę wsi i jej miejsce w dyskursach akademickim i literackim. Prowadzący spotkanie – dr Mateusz Antoniuk i dr Anna Marchewka –odwoływali się do twórczości autora, również eseistycznej. Padły pytania o miejsce kobiety w literaturze, z  niedostatku terminologicznego pozwolę ją sobie nazwać „wiejską”, braku twórczości  „babskiej”, oralny charakter kultury ludowej i twórców tzw. nurtu chłopskiego (został przywołany np. Stanisław Czernik, jeden z najwybitniejszych chłopów-pisarzy). Literat opowiadał również o swojej pracy w telewizji i w redakcjach czasopism„Okolica Poetów” oraz „Na Przełaj”, które zajmowały się popularyzacją szeroko rozumianej kultury ludowej.

IMG_2234Naszego gościa nie oszczędzili również słuchacze, którzy zainicjowali bardzo ciekawe dyskusje – o związkach ludowości z współczesną popkulturą, swoistym wiejskim coming-outcie, kiedy chłopskie pochodzenie zamiast powodem do wstydu staje się powodem do dumy, modzie na inspirowany wzornictwem ludowym design oraz rozumieniu pańszczyzny jako formy niewolnictwa. Zahaczyliśmy również o kwestie techniczne twórczości Mariana Pilota, z sali wybrzmiał podziw dla jego wirtuozerskich wiązanek wulgaryzmów.

IMG_2251W wirze dyskusji i zasłuchaniu w fascynujące opowieści pisarza, nawet nie zauważyliśmy, kiedy minęły dwie godziny, czujemy niedosyt i liczymy, że twórca będzie miał okazję jeszcze nas odwiedzić.